W polskim systemie prawnym szykuje się jedna z największych zmian ostatnich lat. Parlament zakończył prace nad nowelizacją ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy — ustawa czeka teraz na podpis Prezydenta. Kluczowym założeniem reformy jest istotne zwiększenie uprawnień Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie reklasyfikacji kontraktów B2B i umów zlecenie na umowy o pracę w sytuacjach, gdy relacja pomiędzy stronami umowy nosi wyraźne znamiona stosunku pracy.
Reklasyfikacja umowy decyzją inspektora
Najważniejszą zmianą jest przyznanie Państwowej Inspekcji Pracy uprawnienia do przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę w drodze decyzji administracyjnej. Do tej pory taka zmiana wymagała długotrwałego procesu przed sądem pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy.
Zgodnie z nowymi przepisami, alternatywą wobec drogi sądowej, będzie reklasyfikacja umowy przez okręgowego inspektora pracy, który w decyzji określi kluczowe elementy stosunku pracy, takie jak:
- rodzaj umowy i pracy,
- miejsce jej wykonywania,
- wymiar czasu pracy oraz wysokość wynagrodzenia.
Jeśli inspektor nie będzie w stanie ustalić precyzyjnych warunków zatrudnienia, ustawa przewiduje tzw. standardy ochronne: domniemywa się wtedy zawarcie umowy na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy, wykonywanie pracy w siedzibie pracodawcy i za minimalne wynagrodzenie.
Mechanizm „najpierw polecenie, potem decyzja”
W przeciwieństwie do pierwotnych założeń, obecny projekt wprowadza dwuetapowość działań. Inspektor najpierw wyda polecenie usunięcia nieprawidłowości stwierdzonych w toku kontroli (np. poprzez zmianę formy współpracy lub wyeliminowanie cech stosunku pracy), a dopiero w przypadku niewykonania tego polecenia lub jego błędnej realizacji, będzie mógł podjąć wiążącą decyzję o reklasyfikacji. Oprócz możliwości wydania decyzji, inspektor w dalszym ciągu będzie mógł skierować sprawę na drogę sądową.
Skutki prawne i finansowe (ex nunc vs. ex tunc)
Decyzja inspektora o przekształceniu umowy będzie wywoływała skutki prawne, podatkowe i ubezpieczeniowe od dnia jej wydania (ex nunc), natomiast stanie się wykonalna dopiero po upływie terminu na odwołanie lub po prawomocnym wyroku sądu, utrzymującym w mocy decyzję. W przypadku, gdyby skutki miały dotyczyć całego okres współpracy pomiędzy stronami, w dalszym ciągu konieczne będzie PIP z pozwem do sądu pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy.
Ochrona „pracownika” już od momentu kontroli
Projekt wprowadza silne mechanizmy ochronne dla osób, których dotyczy postępowanie:
- Ochrona przed zwolnieniem: Od rozpoczęcia kontroli taka osoba korzysta z ochrony analogicznej do pracowniczej. Jeśli umowa zostanie rozwiązana w toku postępowania, zleceniobiorca zyska roszczenie o przywrócenie do pracy lub o wypłatę odszkodowania.
- Zabezpieczenie sądowe: W przypadku odwołania od decyzji PIP do sądu, ten z urzędu udzieli zabezpieczenia, ograniczając możliwość zmiany lub wypowiedzenia umowy przez zleceniodawcę.
Interpretacje indywidualne GIP – nowe uprawnienie firm obarczone ryzykiem
Wzorem indywidualnych interpretacji podatkowych, przedsiębiorcy zyskają nowe narzędzie w postaci możliwości wystąpienia do Głównego Inspektora Pracy z wnioskiem o wydanie indywidualnej interpretacji dotyczącej formy współpracy (koszt to 40 zł). Ma ona potwierdzić, czy dany model współpracy jest zgodny z przepisami i nie daje podstaw do wydania decyzji reklasyfikujące. Interpretacja nie będzie wiążąca dla podmiotu zatrudniającego, a zastosowanie się do niej uchroni przed karami i sankcjami ze strony PIP. Z drugiej strony, w przypadku podmiotów, które mają zawarte liczne kontrakty B2B, niekorzystna interpretacja może zwiększyć ryzyko kontroli, a konieczność zmiany formy współpracy na umowy o pracę – zdestabilizować sytuację finansową przedsiębiorstwa. Szczególnie, że interpretacja będzie przekazywana przez GIP niezwłocznie do ZUS i KAS.
Większa skuteczność dzięki technologii i wymianie danych
Reforma uzbraja PIP w nowoczesne narzędzia:
- Kontrole zdalne: Inspektorzy będą mogli przesłuchiwać strony i sprawdzać dokumenty online w uzasadnionych przypadkach.
- Wymiana danych: PIP zyska swobodny i nieodpłatny dostęp do baz danych ZUS i KAS, co pozwoli na precyzyjną analizę ryzyka i typowanie firm do kontroli.
- Zaostrzone sankcje: Maksymalne grzywny za wykroczenia przeciwko prawom pracownika wzrosną dwukrotnie – z 30 000 zł do 60 000 zł.
Czas na zmiany: 12-miesięczna amnestia
Ustawodawca przewidział 12-miesięczny okres karencji od dnia wejścia przepisów w życie. Firmy, które w tym czasie dobrowolnie przekształcą umowy cywilnoprawne w umowy o pracę, zostaną zwolnione z odpowiedzialności za wcześniejsze nieprawidłowości w tym zakresie.
Pracodawcy już teraz mogą dokonać audytu modeli B2B pod kątem występowania cech podporządkowania pracowniczego. Pozwoli to uniknąć zaskoczenia nowymi uprawnieniami inspektorów i dotkliwych kar finansowych. Ustawa życie (z pewnymi wyjątkami) me wejść w z trzymiesięcznym vacatio legis.
Więcej: Reforma PIP w 2026 (umowy B2B) – nowy projekt ustawy
Pobierz: Checklista B2B: sprawdź ryzyko reklasyfikacji relacji B2B na UoP
Ten artykuł powstał we współpracy z Grant Thornton.
Grant Thornton to jedna z wiodących organizacji audytorsko-doradczych na świecie, obecna w 147 krajach i zatrudniająca 68 tys. pracowników. W Polsce działa od 30 lat, a zespół liczący około 1000 pracowników w 8 lokalizacjach wspiera klientów w takich obszarach, jak m.in. outsourcing rachunkowości oraz kadr i płac, tax compliance, audyt, doradztwo podatkowe i finansowe, obsługa prawna, konsulting biznesowy i cyfrowy czy dotacje dla firm.
