Biuletyn HR Puls 10/2026: nowe wnioski o zasiłki, e-orzeczenia i przepisy o mobbingu

Jeden wniosek Z-15 zamiast Z-15A i Z-15B, elektroniczne orzeczenia z medycyny pracy oraz nowa definicja mobbingu od 5 listopada 2026 r. – to tylko niektóre tematy, które podejmujemy w najnowszym biuletynie HR Puls.

Nowe zasady dokumentowania prawa do zasiłków – zmiany od 24 października 2026 r.

9 października 2026 r. w Dzienniku Ustaw pod poz. 1316 ogłoszono rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 września 2026 r. w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków. Rozporządzenie weszło w życie 24 października 2026 r. i zastąpiło rozporządzenie z dnia 8 grudnia 2015 r. wydane w tej samej sprawie.

Nowe rozporządzenie upraszcza dokumentowanie prawa do świadczeń oraz zmniejsza liczbę formularzy składanych przez ubezpieczonych.

Najważniejsze zmiany:

• zasiłek opiekuńczy – dotychczasowe wnioski Z-15A i Z-15B zastępuje jeden wniosek Z-15; zamiast informacji o pracy drugiego rodzica i systemie zmianowym wnioskodawca składa oświadczenie, że w danym okresie nie ma innego domownika, który mógłby zapewnić opiekę,
• zasiłek macierzyński – wnioski ZAM, ZUR i ZAO zastępuje jeden wniosek ZAM, obejmujący urlop macierzyński, urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlop rodzicielski, uzupełniający urlop macierzyński i urlop ojcowski; wnioskodawca wypełnia część dotyczącą konkretnego okresu urlopu,
• skrócony odpis aktu urodzenia – gdy zasiłek macierzyński wypłaca ZUS (co do zasady wtedy, gdy płatnik zgłasza do ubezpieczenia chorobowego nie więcej niż 20 osób), nie trzeba go dołączać do wniosku, ponieważ ZUS pozyska go na podstawie danych dziecka i rodzica; gdy zasiłek wypłaca płatnik składek, odpis nadal należy dołączyć do wniosku.

Do nowych zasad dostosowano również wzory formularzy Z-3, Z-3a, Z-10, ZAS-53 i ZNp-7. Nowe wzory formularzy są dostępne na stronie zus.pl od 24 października 2026 r., a w systemie eZUS mają pojawić się w połowie listopada 2026 r.; do czasu aktualizacji eZUS ZUS akceptuje zarówno dotychczasowe formularze dostępne w eZUS, jak i nowe formularze ze strony zus.pl.

Źródło: rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 września 2026 r. w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków (Dz. U. z 2026 r. poz. 1316)

Elektroniczne orzeczenia lekarskie z medycyny pracy – obowiązkowe od 18 października 2026 r.

Od 18 października 2026 r. orzeczenia lekarskie wydawane do celów przewidzianych w Kodeksie pracy wystawia się w postaci elektronicznej. Zakończył się w ten sposób okres przejściowy przewidziany w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2026 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy, które weszło w życie 17 kwietnia 2026 r.

Do 17 października 2026 r. lekarz mógł wystawiać orzeczenia w postaci papierowej lub elektronicznej. Obecnie elektroniczne orzeczenie jest przechowywane w systemie informacji w ochronie zdrowia, a pacjent otrzymuje je za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta albo – na żądanie – w postaci wydruku podpisanego własnoręcznie. Jednostka medycyny pracy przekazuje orzeczenie pracodawcy w terminie i w sposób określony w umowie zawartej z podstawową jednostką medycyny pracy, o której mowa w art. 12 ust. 1 ustawy o służbie medycyny pracy (§ 3 ust. 4h rozporządzenia).

Orzeczenie w postaci papierowej można wystawić wyłącznie w przypadkach przewidzianych w rozporządzeniu, tj.:

• gdy lekarz nie ma dostępu do systemu teleinformatycznego, o którym mowa w art. 7 ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia,
• w przypadku funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Kontrwywiadu Wojskowego i Służby Wywiadu Wojskowego oraz żołnierzy zawodowych pełniących służbę na określonych stanowiskach w dwóch ostatnich służbach.

Źródło: rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. z 2026 r. poz. 456)

Jeden okres zasiłkowy dla wszystkich tytułów ubezpieczenia chorobowego – zmiany od 1 stycznia 2027 r.

Od 1 stycznia 2027 r. wchodzą w życie przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 26) zmieniające ustawę z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa w zakresie ustalania okresu zasiłkowego oraz zwolnień lekarskich wystawianych z kilku tytułów ubezpieczenia.

Zgodnie z nowym art. 9 ust. 4 ustawy zasiłkowej niezależnie od liczby tytułów ubezpieczenia chorobowego ustala się jeden okres zasiłkowy. Oznacza to, że dni niezdolności do pracy z różnych tytułów ubezpieczenia (np. z kilku umów o pracę) wlicza się do jednego limitu zasiłku, który wynosi co do zasady 182 dni, a w przypadku niezdolności spowodowanej gruźlicą lub przypadającej w trakcie ciąży – 270 dni.

Zmiana będzie istotna zwłaszcza dla osób posiadających kilka równoległych tytułów do ubezpieczenia chorobowego.

Najważniejsze zasady:

• jeżeli ubezpieczony spełnia warunki do objęcia więcej niż jednym tytułem ubezpieczenia chorobowego, niezdolność do pracy dotyczy każdego tytułu, dla którego wystawiono odrębne zaświadczenie lekarskie (art. 17 ust. 1c ustawy zasiłkowej),
• na żądanie ubezpieczonego można nie wystawiać zwolnienia od pracy z danego tytułu, jeżeli rodzaj pracy wykonywanej w ramach tego tytułu na to pozwala (art. 17 ust. 1d),
• w takim przypadku ubezpieczony jest zobowiązany poinformować płatnika składek o okresie zwolnienia lekarskiego wystawionego z innego tytułu (art. 17 ust. 1e).

Źródło: ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 26, art. 13)

Wysokość składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne w okresie od 1 października do 31 grudnia 2026 r.

W okresie od 1 października do 31 grudnia 2026 r. składka na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne wynosi miesięcznie nie mniej niż 844,77 zł (9386,28 zł × 9%).

Podstawę wymiaru składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne stanowi kwota deklarowanego miesięcznego dochodu, nie niższa jednak od kwoty odpowiadającej przeciętnemu miesięcznemu wynagrodzeniu w sektorze przedsiębiorstw z poprzedniego kwartału, włącznie z wypłatami z zysku. W III kwartale 2026 r. wynagrodzenie to wyniosło 9386,28 zł.

Źródło: obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 20 października 2026 r. w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, włącznie z wypłatami z zysku, w trzecim kwartale 2026 r. (M. P. z 2026r, poz. 1032)

Sejm uchwalił nowe progi skali podatkowej PIT od 2027 r.

22 października 2026 r. Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (druk sejmowy nr 3147). Projekt tej ustawy opisywaliśmy w poprzednich numerach biuletynu.

Ustawa przewiduje trzy przedziały skali podatkowej:

• do 130 000 zł dochodu – 12% (pierwszy próg został podwyższony ze 120 000 zł),
• powyżej 130 000 zł do 150 000 zł – 24%,
• powyżej 150 000 zł – 32%.

Zmiany mają obowiązywać od 1 stycznia 2027 r. Ustawa trafiła teraz do Senatu, a po jej przyjęciu wymaga jeszcze podpisu Prezydenta. Ostateczne brzmienie przepisów może więc ulec zmianie w toku dalszych prac legislacyjnych.

Wersja ustawy uchwalona przez Sejm przewiduje automatyczną waloryzację progów podatkowych, od 2028 r. Senacka Komisja Budżetu i Finansów Publicznych zgłosiła poprawki, które mają usunąć waloryzację progów oraz przywrócić podwyższenie stawki CIT, wyłączone z ustawy przez Sejm. Ostateczny kształt przepisów zależy od dalszych prac Senatu i Sejmu.

Źródło: ustawa o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (druk sejmowy nr 3147; ustawa uchwalona przez Sejm 22 października 2026 r.)

Projekt: dodatkowy zasiłek opiekuńczy dla rodziców ciężko chorych dzieci

19 października 2026 r. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej skierowało do uzgodnień międzyresortowych, konsultacji publicznych i opiniowania projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw. Projekt przewiduje wydłużenie okresu zasiłku opiekuńczego dla rodziców ciężko chorych dzieci oraz rozszerzenie uprawnienia do zwolnienia od pracy na opiekę nad dzieckiem.

Kluczowe rozwiązania przewidziane w projekcie:

• po wykorzystaniu podstawowego okresu zasiłku opiekuńczego ubezpieczony będzie mógł otrzymać zasiłek przez dodatkowe 60 dni w roku kalendarzowym na opiekę nad ciężko chorym dzieckiem do ukończenia 18. roku życia,
• potrzeba takiej opieki ma być oceniana indywidualnie przez lekarza wystawiającego zaświadczenie, z uwzględnieniem m.in. stanu zdrowia i samodzielności dziecka – bez zamkniętego katalogu chorób,
• zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin lub 2 dni w roku kalendarzowym z zachowaniem prawa do wynagrodzenia (art. 188 § 1 Kodeksu pracy) będzie przysługiwać pracownikowi wychowującemu dziecko do ukończenia 18. roku życia, a nie – jak dotychczas – 14. roku życia.

Zmiany w ustawie zasiłkowej mają wejść w życie po upływie 8 miesięcy od dnia ogłoszenia, a zmiana art. 188 Kodeksu pracy – po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Projekt jest na etapie konsultacji, a ostateczny kształt przepisów może jeszcze ulec zmianie.

Źródło: projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw (nr UD484 z wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów)

Projekt ustawy o stażach

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało kolejną wersję projektu ustawy o stażach (projekt z dnia 21 września 2026 r., nr UD307 z wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów), o którym pisaliśmy w majowym numerze biuletynu. Projekt ma uregulować zasady organizacji staży na otwartym rynku pracy, wyeliminować staże bezpłatne oraz ograniczyć ryzyko zastępowania stosunku pracy stażem. Ustawa uchyli ustawę z dnia 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich – praktyki absolwenckie zostaną zastąpione stażami.

Kluczowe rozwiązania przewidziane w projekcie:

• staż odbywa się na podstawie umowy o staż, będącej umową o pracę na czas określony, zawieranej między stażystą a organizatorem stażu (art. 3),
• umowa o staż jest zawierana na okres nieprzekraczający 6 miesięcy; zawarcie kolejnej umowy z tym samym organizatorem jest możliwe, o ile łączny okres stażu nie przekracza 6 miesięcy (art. 6 ust. 1),
• wynagrodzenie stażowe za pełny miesięczny wymiar liczby godzin stażu nie może być niższe niż 65% minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 19 ust. 1),
• do obliczenia wynagrodzenia stażowego przyjmuje się składniki wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy zaliczane do wynagrodzeń osobowych według zasad statystyki GUS, z wyłączeniem m.in. nagrody jubileuszowej, wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, dodatku za pracę w porze nocnej i dodatku za staż pracy (art. 19 ust. 2 i 3),
• liczba stażystów u pracodawcy jest ograniczona w zależności od wielkości zatrudnienia – od 50% liczby pracowników u pracodawcy zatrudniającego więcej niż 2 i nie więcej niż 9 pracowników do 10% u pracodawcy zatrudniającego więcej niż 249 pracowników; u organizatora niebędącego pracodawcą albo zatrudniającego pracowników w wymiarze nieprzekraczającym dwóch etatów staż może odbywać jedna osoba (art. 10),
• stażysta nie może odbywać stażu u organizatora, u którego wcześniej odbywał staż lub był zatrudniony, jeżeli od zakończenia poprzedniego stażu albo zatrudnienia nie upłynęły co najmniej 24 miesiące (art. 11 ust. 2),
• organizator stażu przygotowuje program stażu, wyznacza osobę odpowiedzialną za opiekę nad stażystą i wydaje stażyście na piśmie zaświadczenie o odbytym stażu – w terminie 7 dni od dnia zakończenia stażu (art. 13, 14 i 16),
• agencja pracy tymczasowej nie może kierować osób na staż (art. 7); za naruszenie przepisów projekt przewiduje kary grzywny od 2 000 zł do 60 000 zł (art. 27),
• odrębne zasady dotyczą stażu z małoletnim stażystą – umowa w formie pisemnej, świadczenie pieniężne nie niższe niż 500 zł miesięcznie oraz dofinansowanie dla organizatora stażu w wysokości 750 zł za każdy pełny miesiąc stażu (art. 23–25).

Projekt przewiduje wejście ustawy w życie 1 stycznia 2027 r.

Projekt znajduje się na etapie rządowego procesu legislacyjnego i jest rozpatrywany przez Stały Komitet Rady Ministrów. Jego ostateczny kształt może ulec zmianie w toku dalszych prac legislacyjnych.

Źródło: projekt ustawy o stażach z dnia 21 września 2026 r. wraz z uzasadnieniem (nr UD307 z wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów)

Propozycje zmian w PPK – wyniki przeglądu programu

7 października 2026 r. Ministerstwo Finansów skierowało do uzgodnień i konsultacji projekt przeglądu Pracowniczych Planów Kapitałowych – informacji Rady Ministrów dla Sejmu o skutkach obowiązywania ustawy o PPK wraz z propozycjami zmian w programie. Zgodnie z przepisami Rada Ministrów dokonuje przeglądu PPK nie rzadziej niż co 4 lata. Przedstawione propozycje nie są obowiązującymi przepisami, a ich ostateczny kształt może jeszcze ulec zmianie.

Projekt wskazuje, że nie ma obecnie potrzeby zmiany fundamentalnych założeń programu, a rekomendowane zmiany mają charakter uzupełnień i doprecyzowań.

Najważniejsze propozycje:

• skrócenie okresu między kolejnymi autozapisami z czterech do trzech lat,
• objęcie automatycznym zapisem do PPK osób w wieku od 55 do 70 lat oraz umożliwienie przystąpienia do PPK na wniosek osobom, które ukończyły 70 lat,
• zmiana polityki inwestycyjnej funduszy zdefiniowanej daty – m.in. ocena ratingów emitentów papierów wartościowych, zmiana limitów struktury portfela akcyjnego oraz możliwość lokowania środków w funduszach rynku prywatnego,
• doprecyzowanie przepisów dla podmiotów zatrudniających i instytucji finansowych – m.in. ujednolicenie okresów przedawnienia roszczeń z tytułu wpłat do PPK, wpłat powitalnych i dopłat rocznych, dopuszczenie innych niż pisemna form wskazania osób uprawnionych, możliwość zmiany umowy o prowadzenie PPK przez podmiot zatrudniający w razie zmian w umowie o zarządzanie oraz rozszerzenie katalogu danych przekazywanych przez Ewidencję PPK Portalowi PPK.

Źródło: dokument „Przegląd Pracowniczych Planów Kapitałowych” – informacja Rady Ministrów dla Sejmu RP o skutkach obowiązywania ustawy z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych wraz z propozycjami zmian (gov.pl/web/finanse)

Nowe przepisy o mobbingu i równym traktowaniu – zmiany od 5 listopada 2026 r.

5 listopada 2026 r. wchodzi w życie ustawa z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 1046), ogłoszona 4 sierpnia 2026 r. Zmiany omówiliśmy w sierpniowym numerze biuletynu – przypominamy o kwestiach, które pracodawcy powinni uwzględnić w związku ze zbliżającym się terminem.

Najważniejsze zasady:

• pracodawcy zatrudniający co najmniej 10 pracowników są zobowiązani określić reguły przeciwdziałania mobbingowi, dyskryminacji i naruszaniu godności pracowników, o ile nie są one określone w układzie zbiorowym pracy lub regulaminie pracy (art. 94³a Kodeksu pracy),
• na dostosowanie regulaminu pracy albo wydanie regulaminu, o którym mowa w art. 94³a § 1, pracodawcy mają 6 miesięcy od dnia wejścia ustawy w życie, tj. do 5 maja 2027 r.,
• nowe przepisy stosuje się także do zachowań, które rozpoczęły się przed 5 listopada 2026 r., ale trwały po tym dniu,
• ochroną przed represjami objęty jest pracownik korzystający z przysługujących mu uprawnień oraz osoba, która udzieliła mu wsparcia (art. 18³e Kodeksu pracy),
• postępowania wszczęte i niezakończone przed wejściem ustawy w życie toczą się według dotychczasowych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

Ustawa zmienia definicję mobbingu – odchodzi od wymogu długotrwałości zachowań, a decydujące znaczenie ma ich uporczywość – oraz przewiduje, że zadośćuczynienie za mobbing nie może być niższe niż sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 94³ § 11 Kodeksu pracy).

Źródło: ustawa z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 1046)

Transparentność wynagrodzeń 2026: dlaczego publikacja widełek to dopiero początek zmian